หลวงปู่มั่น  ภูริทตฺโต

วัดป่าสุทธาวาส  อำเภอเมือง

จังหวัดสกลนคร

(2413 – 2492)

นามเดิม         มั่น  แก่นแก้ว

เกิด                  วันที่ 20  มกราคม  พ.ศ. 2413  ตรงกับวันพฤหัสบดี  เดือนยี่  ปีมะเมีย  ณ

                        บ้านคำบง  อำเภอโขงเจียม  (ปัจจุบันคือ  อำเภอศรีเมืองใหม่)  จังหวัดอุบล

                        ราขธานี

โยมบิดา         คำด้วง  แก่นแก้ว

โยมมารดา     จันทร์  แก่นแก้ว

บรรพชา         เมื่อท่านอายุได้  15  ปี  ได้บรรพชาเป็นสามเณร  ในสำนักวัดบ้านคำบง  บวชอยู่ได้  2  ปี  บิดาขอร้องให้ลาสิกขาเพื่อช่วยงานทางบ้าน  ท่านจึงได้ลาสิกขาออกไปช่วยการงานของบิดามารดา

อุปสมบท      วันที่  12  มิถุนายน  พ.ศ. 2436  ณ  วัดศรีทอง  (ปัจจุบันคือวัดศรีอุบลรัตนาราม)  อำเภอเมือง  จังหวัดอุบลราชธานี  โดยมีพระอริยกวี  (ธมฺมรกฺขิโต อ่อน)  เป็นพระอุปัชฌาย์  และพระครูสีทา  ชยเสโน  เป็นพระกรรมวาจาจารย์  พระครูประจักษ์อุบลคุณ  เป็นพระอนุสาวนาจารย์  พระอุปัชฌาย์ให้นามว่า “ภูริทตฺโต”  เมื่ออุปสมบทแล้วได้มาอยู่สำนักวิปัสสนากับพระอาจารย์เสาร์  กนฺตสีโล  วัดเลียบ  อำเภอเมือง  จังหวัดอุบลราชธานี 

                                    ในสมัยต่อมา ท่านได้แสวงหาที่วิเวกบำเพ็ญสมณธรรมในที่ต่าง ๆ ตามป่ารกชัฏทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงบ้าง  ทางฝั่งขวาของแม่น้ำโขงบ้าง แล้วลงไปศึกษากับนักปราชญ์ทางกรุงเทพฯ  จำพรรษาอยู่วัดปทุมวนาราม และหมั่นไปสดับฟังธรรมเทศนา กับเจ้าพระคุณพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์  สิริจนฺโท)  3  พรรษา  แล้วออกวิเวกไปถิ่นภาคกลาง  คือถ้ำสาริกา นครนายก  ถ้ำไผ่ขวาง  เขาพระงาม  และถ้ำสิงห์โต  ลพบุรี  จนได้ความรู้แจ่มแจ้งในพระธรรม  สิ้นความสงสัยในสัตถุศาสน์  ในช่วงนี้หลวงปู่เทสก์ได้บันทึกไว้ในวงศ์ธรรมยุตในภาคอีสานดังนี้

                                    “พ.ศ. 2454  ท่านออกเดินธุดงค์ไปคนเดียว   เดินด้วยเท้าเปล่า  มาเที่ยวอยู่ถ้ำไผ่ขวาง ลพบุรี  และได้จำพรรษาถ้ำสาริกา  น้ำตกนครนายก  จนเกิดความรู้ในธรรมชัดแจ้งขึ้นในใจ  อันเป็นเหตุให้กล้าหาญจะออกเผยแผ่ธรรมะต่อไป  ท่านเล่าให้ผู้เขียนฟังว่า  ขณะที่อยู่ถ้ำไผ่ขวางนั้น  ปรากฎเห็นท่านเจ้าคุณอุบาลีนั่งหันหน้าไปทางทิศตะวันออกอยู่ที่วัดบรมนิวาส  กำลังพิจารณาปฏิจจสมุปปบาทอยู่ ท่านเกิดสงสัย  แล้วกำหนดเวลาวันที่เท่านั้น  เดือนที่เท่านั้น  เมื่อเข้ามากรุงเทพฯ  จึงเรียนถามท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ  ท่านก็ตอบว่า  เป็นอย่างนั้นจริง  ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ ได้พูดในที่ประชุมสงฆ์ว่า  ท่านมั่นเป็นกัลยาณมิตร  ควรสมาคม  ปี  พ.ศ. 2456  ท่านจำพรรษาที่ถ้ำสิงห์โต  เขาช่องลม  (ปัจจุบันคือเขาพระงาม)  พ.ศ. 2457  ท่านเจ้าคุณอุบาลีฯ นิมนต์ไปจำพรรษาที่วัดปทุมวนาราม  กรุงเทพฯ  พ.ศ.2458  ดำริถึงหมู่คณะว่า  สมควรจะสอนธรรมต่าง ๆ ที่ได้รู้เห็นมาแล้ว  จึงลาเจ้าคุณอุบาลีฯ  กลับไปจำพรรษาที่วัดบูรพา  จังหวัดอุบลฯ  กับพระอาจารย์สีทา  ซึ่งเป็นพระกรรมวาจาจารย์ของท่าน  ปีนี้พรรษาท่านได้  25  ปี” 

                                    ท่านได้ทำการอบรมสั่งสอนสมถวิปัสสนาแก่สหธรรมิก  ตลอดจนอุบาสก อุบาสิกา  มีผู้เลื่อมใสพอใจปฏิบัติตามจนมีศิษยานุศิษย์แพร่หลายทั่วทั้งภาคอีสาน  ในกาลต่อมา  ท่านได้ลงไปจำพรรษาที่วัดปทุมวนาราม กรุงเทพฯ อีก 1 พรรษา  แล้วไปเชียงใหม่กับเจ้าพระคุณอุบาลีฯ  จำพรรษาอยู่ที่วัดเจดีย์หลวง 1 พรรษา  แล้วออกไปพักตามที่วิเวกต่าง ๆ ในเขตภาคเหนือหลายแห่งเพื่อสงเคราะห์สาธุชนในที่นั้น ๆ นานถึง 11 ปี  จึงได้กลับมาจังหวัดอุดรธานี  ตามคำอาราธนาของเจ้าพระคุณพระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธโล)  พักจำพรรษาอยู่วัดโนนนิเวศน์  2 พรรษา  แล้วมาอยู่จำพรรษาที่วัดป่าบ้านนามน  ตำบลตองโขบ  อำเภอเมืองสกลนคร   3  พรรษา  ต่อมาจำพรรษาที่วัดป่าหนองผือ  ตำบลนาใน  อำเภอพรรณานิคม  5  พรรษา  มีผู้สนใจในธรรมปฏิบัติได้ติดตามศึกษาอบรมจิตใจมากมาย  ศิษยานุศิษย์ของท่านได้แพร่กระจายไปทั่วทุกภาคของประเทศไทย  ยังเกียรติคุณของท่านให้ฟุ้งเฟื่องเลื่องลือตลอดไป

มรณภาพ       วันที่ 11  พฤศจิกายน  พ.ศ. 2492  เวลา  02.23  น.  ณ  วัดป่าสุทธาวาส  อำเภอเมือง  จังหวัดสกลนคร  สิริรวมอายุได้  79  ปี  9  เดือน  22  วัน

                                                                     ***************